THITUS.NL

kritische en soms creatieve gedachtes over religie en levenshouding

water

Het boek Job

"Zo arm als Job", deze bekende uitdrukking komt uit de bijbel, het is het verhaal van de rijke en godsdienstige man die alles kwijt raakt. De betekenis van het verhaal wordt soms verschillend uitgelegd. Hieronder vindt u mijn opvatting.

Lees het boek Job online met toelichting,  of zonder toelichting

Het verhaal in het kort

Het verhaal gaat dus over Job die ergens in de tijd van Abraham, Jacob enzo geleefd heeft. Job was een rijk, belangrijk en vroom man. Hij had een mooi leven, veel vee, zonen, dochters, heel veel knechten en bovendien was hij nog een wijs man met heel veel invloed. Als Job praatte luisterde iedereen. Maar Job was ook heel vroom, altijd deed hij zijn best om zich te houden aan de wetten van God en voor de zekerheid offerde hij regelmatig om vergeving te vragen voor mogelijke dingen die zijn kinderen verkeerd konden hebben gedaan.

Vervolgens wordt er verteld over een discussie tussen God en de duivel. God is trots op Job, maar de duivel zegt dat Job alleen maar gelovig is omdat het zo goed met hem gaat. God en de duivel maken vervolgens een afspraak om te kijken wie er gelijk heeft. De duivel mag alles van Job afpakken om te zien hoe Job zal reageren. En zo gebeurt het; Job veliest al zijn rijkdom, zijn kinderen en zelfs zijn gezondheid. 

Hierna komen er vrienden op bezoek bij de zieke, zielige, eenzame Job. En er ontstaat een discussie tussen Job en zijn vrienden. Job blijft trouw aan God, maar begrijpt niet waarom dit alles hem overkomt. Zijn vrienden zeggen dat Job om de een of andere reden wel straf verdient zal hebben en berouw moet tonen waarna het wel weer goed zal komen. Job weigert dit omdat hij vindt dat hij niets verkeerd heeft gedaan en klaagt dat God niet rechtvaardig met hem omgaat.


De tijd waarin het speelt

Er zijn mensen die het verhaal uitleggen op basis van onze huidige religie, maar het speelt zich af in het begin van het Oude Testament. In die periode bestond er nog een opvatting dat God het het goede beloont en het kwade bestraft. Deze beloning bestaat uit gezondheid, materiele welstand, lang leven en veel nageslacht. Dingen als hemel en hel zijn pas van een veel latere periode.

Ook de verhouding tussen God en de duivel wordt in die periode nog anders gezien; de duivel is hier niet de tegenstander van God, maar nog gewoon een dienaar die niets kan zonder de toestemming van God. Tegenwoordig spreken we over de advocaat van de duivel, als we iets van een negatieve kant willen laten zien. En dat was eigenlijk de rol die de duivel toen zelf speelde.


De schrijver

Bijzonder in dit verhaal is het gemak waarin de schrijver vertelt over het gesprek tussen God en de duivel. Er zal niemand nog geloven dat dit op die manier zal hebben plaatsgevonden. Dit is dus een beeldende uitleg om het de lezer makkelijker te maken het verhaal te begrijpen.


De betekenis

Verhalen in de bijbel staan er niet zomaar, het zijn geen historische verhalen, maar ze dienen een bepaald doel. Vooral de verhalen aan het begin van het Oude Testament dienen om het leven te begrijpen. We zien dat in het scheppingsverhaal en daarna in de spreiding van de volken en het ontstaan van het Joodse volk. Alles; de natuur, bevolkingsgroepen en levenswijze krijgen een plaats en een verband. In feite kijken de mensen om hen heen, doen kennis op en proberen logica te brengen in de wereld die ze zien. Hiermee vechten ze zich uit de chaos en krijgen controle over het leven.

Ook het boek van Job heeft zo'n doel:

De idee van die tijd dat God het goede beloont en het kwade bestraft, blijkt in de praktijk niet te handhaven. De mensen kijken rond en zien goede mensen die het slecht hebben en slechte mensen die het goed hebben. Job zegt het zelf: Hij maakt geen onderscheid, en daarom zeg ik: Onschuldige of goddeloze, beiden vernietigt hij. Als plotseling een ramp verderf zaait, spot hij met de wanhoop van onschuldigen.
De aarde wordt gegeven aan de goddelozen, het gezicht van haar rechters wordt bedekt.
Als niet hij dit doet, wie dan?

De hele discussie tussen Job en zijn vrienden gaat over dit onderwerp. De vrienden houden vol dat Job zondig moet zijn geweest om deze straf te verdienen en Job houdt vol dat hij dit niet verdient en klaagt dat God onrechtvaardig is. Een lange repeterende discussie en de standpunten komen niet bij elkaar. Uiteindelijk grijpt God zelf in en laat zien dat Hij zo groot is dat Hij alle rechten heeft en kan doen wat Hij wil. Hij hoeft helemaal niet rechtvaardig te zijn.


Wat kunnen wij ermee?

Hoe vaak komt het niet voor dat we gebeurtenissen tegenkomen waarin we in problemen komen met ons beeld van God:

Als er kinderen overlijden, bij grote rampen als een Tsunami, als we ziek worden, enz. U kunt het zelf invullen. De klacht die we dan vaak kunnen horen is: Hoe kan God dit toestaan? Dit is toch niet rechtvaardig? Precies hetzelfde als wat Job zegt. En ook dan komen er weer mensen aan het woord die net als de vrienden van Job eigenlijk met de verkeerde argumenten aankomen:

"Het is de straf van God", "Het is een beproeving", "Het komt doordat we zondig zijn", " Het is de duivel die het doet" ... Allemaal onzin... God hoeft tegenover ons geen verantwoording af te leggen!  Wij hebben geen recht van spreken want wij zijn niets,.. stof, vergeleken met de oneindige grootheid en almacht van God. 

Als wij bij het lopen op een mier gaan staan, zullen we ook niet aangesproken worden door de advocaat van de mier die klaagt dat we onrechtvaardig bezig zijn geweest, dat de mier het niet verdient had om platgetrapt te worden. 

Geeft dit troost? .. Nee, het is gewoon een kwestie van weten wat je plaats is in het geheel. We moeten erin berusten dat wij geen controle hebben over het leven. We kunnen niet meer doen dan er zelf maar het beste van proberen te maken. Maar dat laatste is ook gelijk een prachtige uitdaging, waar je heel veel voldoening van kunt krijgen.


De vrienden

Vaak hoor je of lees je dat de vrienden van Job slechte vrienden zijn. De mensen die dit zeggen hebben het boek niet goed gelezen of niet goed begrepen. De discussie tussen de vrienden en Job is de kern van het boek; de vrienden vertegenwoordigen de opvattingen van die tijd. Terwijl Job juist met zijn opvattingen daar dwars tegen in gaat. De vrienden willen Job tot rede brengen, omdat dat in hun ogen voor Job de enige mogelijkheid is om weer met God verzoent te worden. Ze vechten dus eigenlijk voor het leven hun vriend Job, terwijl hij dat echt niet op prijs stelt.

Job is van een rijk, gezond en belangrijk man een zielige stumper geworden. Maar toch komen deze vrienden van ver naar hem toe om hem te troosten. En dan zitten ze eerst 7 dagen en 7 nachten naast hem zonder iets te zeggen, omdat ze weten dat woorden zinloos zijn. Vervolgens proberen ze hem te helpen en worden dan door Job voor van alles en nog wat uitgemaakt. En toch blijven ze!.. Wie van ons heeft zo'n vriend? Ik denk dat de meeste van ons in zo'n situatie al blij mogen zijn met een telefoontje of een kaartje van onze "vrienden"
Andersom kan ook gevraagd worden of u zo'n vriend zou kunnen zijn. Hebben we allemaal niet meegemaakt dat we een vriend of familielid niet durfden te bellen omdat ze iets verdrietigs hadden meegemaakt. We durfden niet, we wisten niet wat te zeggen, we wisten niet hoe te troosten. Ook hier kunt u van leren. Als vrienden of familie verdriet hebben, maakt het niet uit wat u zegt of doet, als u maar laat blijken dat u er voor hem of hen bent.


Het herstel van Job

Na het ingrijpen van God krijgt Job zijn rijkdommen terug. Velen zien dit als het bewijs dat je in God moet blijven geloven en in God moet blijven vertrouwen en dat het uiteindelijk dan wel weer goed komt. Deze mensen hebben het verhaal dus niet begrepen, omdat het verhaal dus eigenlijk het tegenovergestelde vertelt.